Paris dans la poésie yiddish : anthologie

ATTENTION, CETTE PAGE EST EN COURS DE CONSTRUCTION !

 

Arna Berg

Kadye Molodovski

Zusman Segalovitsh

Avrom Sutzkever

Debora Vogel

 

Arna Berg

אַרנאַ בערג

 

אייפֿל־טורעם

C
4
6
עמבלעם
CITROEN
צייכנס,
שטערן,
פֿונקען,
פֿינקלען
פֿײַערלעך,
כוואַליעס,
הייבן זיך,
קלעטערן,
צעצינדן
ריזיקן טורעם.
שפּילן זיך פֿײַערלעך,
שטיפֿן זיי,
לאַכן,
ווינקען,
באַגריסן,
פּ אַ ר י ז !
ווערן פֿאַרשווינדן,
ווערן צערינען,
שפּילט זיך
ר י ז י ק ע ר  ט ו ר ע ם !

אין : אַרנאַ בערג, שפּראָצונגען, פּאַריז, יוגנט, 1933, ז׳ 30

« Eyfl-turem », in Arna Berg, Shprotsungen, Paris, Yugnt, 1933, p. 30

Kadye Molodovski

קאַדיע מאָלאָדאָווסקי

 

אָפּגעשיטע בלעטער

VI

קרעכצן בײַ דער נאַכט די אַלטע קלויסטערס
און עס ברומט די נאָטר־דאַם,
ווערן איבער דער ערד די שאָטנס ברייטער
און אַפּאָסטאָלן אין שווערע מאַרמאָרענע קליידער
האַלטן אויפֿגעהויבן גרינע שימלדיקע הענט.
ס׳חלומען זיך זיי המונות גלייבנדיקע קריסטן
קניִענדיקע און פֿאַרשיכּורטע פֿון ווײַרייך און געזאַנג.
און דער ווײַסער צלם איז געלענט
איבער אַראָפּגעבויגטע קעפּ.
נאָר פֿאַר טאָג צעפֿליִען זיך די שאָטנס,
עס בלײַבן נאָר נעבן די פֿיס פֿון הייליקן יאָאַן
צוויי שלאָפֿעדיקע שלעפֿערס פֿון דער נאַכט
מיט הערצער נאַקעטע אַרויף,
און דער ווײַסער צלם גנעדיקט זיי
נעבן די פֿיס פֿון הייליקן יאָאַן.

VII
איבער סענע זענען בריקן אָנגעזאָטלט
און די ברעגעס זענען אײַנגעקעלזעוועט אין שטיין.
שלעפּט זי שיפֿן אָנגעלאָדענע אויף אײַנגשטילטע וואַסערן
בלײַבן שיפֿן אָנגעלאָדענע אין מיטן שטיין.
וואָלט מען אָט אַזוי געוואָלט די וואָלגאַ קעלזעווען,
וואָלט זי ברומענדיק אַראָפּגעלעקט די שטאָט.
נאָר די סענע גרינט מיט אײַנגעשטילטע וואַסערן
נאָר די סענע האַלט דעם אָטעם אײַן
און שלאָפֿט.
אויך אַ שיכּור אַ באַנאַכטיקער
שלאָפֿט אונטערן דאַך פֿון בריק
ס׳איז ביז טאָג ביז ליכטיקן אַ שעה נאָך דאָ
און צום וואַסער איז פֿאַראַן אַ טריט.
אײַנגעהילט דעם קאָפּ אין ביידע הענט
איז דערווײַלע וואַרעם אים און גוט,
ס׳איז ביז טאָג ביז ליכטיקן אַ שעה נאָך דאָ
און צום וואַסער איז פֿאַראַן אַ טריט.

אין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, חשוונדיקע נעכט : לידער, ווילנע, ווילנער פֿאַרלאַג פֿון ב. קלעצקין, 1927, זז׳ 27 – 28

« Opgeshite bleter » (VI, VII), in Kadye Molodovski, Kheshvndike nekht : lider, Vilnius, Vilner farlag fun B. Kletskin, 1927, p. 27-28

מאַנעקענען

כ’בין אומהײלבאַר אױף אײביק שױן, אױף אײביק
װאָס דאַרף מען מער ?
פּאַריז איז טומלדיק און שטױביק,
און װען ס’צעװאָיען זיך טראַמװײַען אױף די רעלסן,
און ס’װאָרטשען אײנס אױף אַנדערע אױטאָמאָבילן,
דאַכט זיך מיר :
דאָס װאָיען איבער דעכער פֿאַרטאָגעדיקע װינטן,
און הינט אױף הױפֿן גױיִשע האָבן זיך צעבילן.
און שװער איז דאָ אַ מענטשן ליב קריגן,
אַ מענטשן צו דערקענען,
אַז ליבער, האַרציקער פֿון אַלע
שמײכלען אין די װיטרינעס מאַנעקענען.
איז אפֿשר צו זײ,
צו זײערע גוטמוטיקע אױגן,
זאָל זיך די דאַכלאָזע, די זעכציקיעריקע פֿאַרנױגן,
אױסבעטלען אַ נאַכטלעגער פֿאַר זיך :
ס’װעט אפֿשר דאָך אַ מענטש אַ גומענער דערהערן,
און עפֿענען פֿון אַ װיטרינע
אַ גלאַנצעדיקע טיר.

אין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, דזשיקע גאַס : לידער, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1933], ז׳ 40

« Manekenen », in Kadye Molodovski, Dzhike-gas : lider, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1933], p. 40

וווּ זאָל איך איצט גיין ?

וווּ זאָל איך איצט גיין ?
ס׳וואַרפֿט אַרויס מיך פּאַריז, ווי אַ ים
וואַרפֿט אַרויס אויפֿן זאַמד אַ צעברעקלטן שטיין,
ווי אַ טײַך וואַרפֿט אַרויס אויפֿן ברעג אַ פֿאַרמאַטערטן פֿיש,
ווי אַ בינשטאָק  אַ הולטײַ אַ בין.
און עס פֿירט מיך די באַן  צו וואָס האַסטיק אַזוי ?
כ׳בין דאָך סײַ ווי אַ בריוו, וואָס נעמט קיינער נישט אָפּ,
אַ גרוס, וואָס ס׳האָט איינער אין וואַנזין געשיקט סתּם אַזוי,
נישט צום פֿעלד, נישט צום טײַך, נישט צום הימלשן בלוי.
און ווער דאַרף מיך אַליין ? און מײַן ליד ? און מײַן שטילן שגעון ?
סײַדן אפֿשר דער שניי פֿון מײַן היים,
סײַדן אפֿשר דער ווינט פֿון מײַן שטאָט,
סײַדן אפֿשר דער הונגער, וואָס יאָמערט דאָרט איצט,
און וואָס כ׳קען זײַן גענאָד.

1929

אין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, דזשיקע גאַס : לידער, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1933], ז׳ 50

« Vu zol ikh itst geyn ? », in Kadye Molodovski, Dzhike-gas : lider, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1933], p. 50

גויים, ייִדן, ראַסן

גויים, ייִדן, ראַסן  פּנימער ווי שוואַרצער פּעך, ווי געלער זאַמד.
איך בין דאָ די ערשטע אָן אַ לאַנד,
און די ערשטע בין איך גרייט
אומעטום צו אַרבעטן און עסן ברויט,
און זיך בוקן אומעטום
צו דער ליכטיקער גענאָד פֿון זון.
אָפֿט איז דאָ אין מיר אַ פֿרייד,
ווי אין אָנהייב מערץ, ווען עס דערגייט
דער ערשטער פֿרילינגווינט צום לעצטן טאָג, וואָס ס׳שנייט,
און אין צווײַגן נאַקעטע נאָך, אונטער קאַלטן פּוך
גייט אויף די ערשטע זיסקייט פֿון די קומענדיקע פֿרוכט –
אַזוי איז אָפֿט די גרינגקייט פֿון מײַנע פֿיס,
און וווּ איך זאָל נישט גיין, איז דאַכט זיך מיר
איך גיי געוויס
(אין לויכטנדיקן שימער פֿון מײַן אויג)
צום דאָרט,
וווּ מענטשן ווײַסהויטיקע מיט בלאָנדע האָר,
און די מיט פּנימער ווי שוואַרצע פּעך,
און די מיט פּנימער ווי געלער זאַמד
וועלן נישט געדענקען, וווּ געווען איז זייער לאַנד.

פּאַריז, 1929

אין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, דזשיקע גאַס : לידער, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1933], ז׳ 42

« Goyim, Yidn, rasn », in Kadye Molodovski, Dzhike-gas : lider, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1933], p. 42

אַ גאַס אין יאָר 1930

וויטרינעס. דענקמעלער.
(ווי אַ דזשענטלמען געקרויזט רוסאָ).
יאָגט און שוימט דער שטאָטישער פֿאַרקער,
דער גאָלדענער פֿון אויבן,
און דער טונקעלער פֿון דנאָ.

כוואַליעט זיך די גאַס אין רעש.
אַ רויטע דאַמענהוט,
און אַ צילינדער, ווי אַ שוואַרצע פֿלאַש.
אַ הויקער, ווי אַ פֿראַגע־צייכן אויפֿן טראָטואַר.
און אַ רעקלאַמע־טרעגער מיט לאַנגע אויערן  גרימירט צום נאַר.

און בײַ אַ וואַנט שטייט איינער אָפּהענטיק און מאַט,
מיט הוט און שטעקל,
ווי טשאַרלי טשאַפּלין זעט ער אויס כּמעט,
געקליידט אין ביליקן טאַנדעט,
אָן אַ וווּהין.

הונגעריק און שאַרף זענען זײַנע אויגן־שפּאַלטן
(אַרום איז העל).
ער האָט פֿון טויט אַ שטרענגן בריוו דערהאַלטן,
מיט בלוט געשריבן אויפֿן ברוק פֿון גאַס,
און אַ פּאָסטקריפּטום :
וועגן הונגערטויט אין קעלער, וווּ ס׳איז נאַס.

לייענט ער דעם בריוו פֿאַר אַלע מיט הונגעריקן קוק.
הערן אַלע :
עס איז מיט בלוט געשריבן אויפֿן ברוק,
און אַ פּאָסטקריפּטום :
וועגן הונגערטויט.

פּאַריז, 1931

אין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, דזשיקע גאַס : לידער, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1933], זז׳ 22 – 23

« A gas in yor 1930 », in Kadye Molodovski, Dzhike-gas : lider, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1933], pp. 22-23

קאָמונאַרן־וואַנט

נישט ווײַט פֿון די בולוואַרן,
וווּ ס׳בליצט בײַ נאַכט די ליכטיקייט מיט רויט און בלאָ,
און פּונקט ווי ברויט אויף פֿונטן, פֿאַרקויפֿט מען וויבער אויפֿן שעה,
נישט ווײַט פֿון די בולוואַרן
שטייט די וואַנט פֿון די פּאַריזער קאָמונאַרן.
געבלייכט פֿון רעגן זענען די ציגל אַלט,
און אפֿשר האָט מען זיי געבערשטלט און געוואַשן
כּדי דאָס בלוט צו פֿאַרבאַהאַלטן.
מיט קליינע קוילן לעכעלעך צעהאָגלט
וועדליק אויף דער וווּקס פֿון מענטשן
און העכער נאָך
ביז צו אַ וווּקס אַזאַ,
ווען מ׳הייבט זיך אויף מיט הענט און האַלדז
צו דראָען, און צו שפּאָטן און צו שעלטן.
איינער האָט דאָס העמד צעשפּיליעט
און מיטן פּנים אָפֿן פֿאַר דער געפֿאַר
האָט ער געשריִען :
מײַנע בלוטיקע גערוסן וועלן קומען, קומען, קומען,
די גערוסן
פֿון דעם ערשטן קאָמונאַר.
דער ייִנגסטער האָט די וווּנד אין ביידע הענט פֿאַרדריקט,
ווי אַ בעכערל אַ קליינס,
וואָס איז גליִיִק
און בליט.
געבלייכט פֿון רעגן זענען די ציגל אַלט,
און אפֿשר האָט מען זיי געבערשטלט און געוואַשן
נאָר ס׳זענען דאָך פֿאַראַן אויף זיי געשטאַלטן.
אַ פּנים פֿון אַ פֿרוי
(נאָך זייער יונג)
די ליפּן אויסגעשטרעקט, ווי צו אַ טרונק,
ווי ס׳וואָלט אַ דאָרשט געפּײַניקט
פֿון אַ קרענק צי פֿון אַ וויי,
אָדער אפֿשר פֿון אַ זינגען אָט אַזאַ
וואָס איז קיין ליד נישט,
נאָר דאָס געזאַנג פֿון אייגענעם געשריי.
געבלייכט פֿון רעגן זענען די ציגל אַלט,
און אפֿשר האָט מען זיי געבערשטלט און געוואַשן
נאָר ס׳זענען נאָך פֿאַראַן אויף זיי געשטאַלטן.
האָב איך געזאָגט צו זיי :
שוין זעכציק יאָרן, יאָר נאָך יאָר,
דער טומל אויף בולוואַרן איז געוואָקסן,
(און מאַנכע גייען שוין אין שיכעלעך פֿון גאָלד)
נאָר איר זענט אויף דער וואַנט געבליבן בלייך און גראָ.
האָבן מײַלער פֿון געשטאַלטן זיך צעלאַכט,
אַז ליידיקע זענען געבליבן הענגען מײַנע ווערטער.
ס׳איז אויסער אונדז דאָך קיינער נישט  נישטאָ.
און דו אַליין וואָס לעבסט  ביסט ערד !
און בייז ביסטו, פֿאַרקרימט,
ווײַל ביסט נישטאָ אין לעבעדיקער וואַנט, מיט אונדז !
נישט ווײַט פֿון יענע  אָט בולוואַרן,
וווּ ס׳בליצן פֿײַערן מיט רויט און בלאָ
און פּונקט ווי ברויט אויף פֿונטן, פֿאַרקויפֿט מען וויבער אויפֿן שעה,
נישט ווײַט פֿון די בולוואַרן,
שטייט די וואַנט פֿון די פּאַריזער קאָמונאַרן.

אין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, דזשיקע גאַס : לידער, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1933], זז׳ 87 – 89

« Komunarn-vant », in Kadye Molodovski, Dzhike-gas : lider, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1933], pp. 87-89

פֿון דער פּאָעמע פֿריידקע

IX. האָטעלן אין פּאַריז

די האָטעלן מיט גראָבע רעיעסטראַציע־ביכער
מיט שמאָלע שטיגן, אָפֿענע צום גאַס.
דאָרט נעכטיקט, הונגערט, שמועגלען זיך אָן דאָקומענטן
די שטריקער און די שנײַדערקעס פֿון וואַרשע, לאָדזש, פֿון טשערנאָוויץ און יאַס.
די ווירטין מיט די ווײַסע פֿינגער,
און מיטן בלייכן שמייכל,
און מיטן גלײַכן שרונט.
עס ווייסן אירע טונקעלע אויגן,
וווּ יעדער גייט,
און וואָס ער טוט,
און ווען ער קומט.
און וועלכע צײַטונגען ער לייענט.
פֿון וועלכן לאַנד,
און אַלע בריוו,
און אַלע ראַנדע־וווּען
זענען דורכגעזען דורך שמאָלע פֿינגער פֿון איר האַנט.

די האָטעלן מיט די גראָבע רעיעסטראַציע־ביכער.
בײַ יעדן נאָמען איז פֿאַרצייכנט מיט קליינע אותיות אַ רעמאַרק :
דער איז אַ שנײַדער,
דער איז אַ טעכניקער,
און דער  פֿאַרדעכטיק שטאַרק.

דער גלײַכער שרונט איז שטענדיק אָנגעבויגן,
די שמאָלע שטיגן האָבן געטאָן אַ ציטער  סע־סאַ״.
ס׳איז דורכגעגאַנגען כאַשיקאַן דער נעגער,
וואָס אַרבעט אין גאַראַזש
און לייענט די הימאַ״.

דער גלײַכער שרונט איז שטענדיק אָנגעבויגן,
די ווײַסע פֿינגער ציילן פֿראַנקן אייפֿערדיק און קאַרג.
ס׳איז דורכגעגאַנגען שמואל האָראָוויץ.
(דאָס צווייטע מאָל פֿון לאַנד אַרויסגעשיקט) :
אַזוי איז די רעמאַרק.

דער גלײַכער שרונט איז שטענדיק אָנגעבויגן,
עס וואַרעמט זיך אַ ווײַסע קעצל אויף די קני,
דער שמואל האָראָוויץ גייט יעדן טאָג
אין נומער זעכצן אויפֿן פּלאַץ קלישי.

פֿאַרצייכנט אין רעמאַרק.
פֿאַרצייכנט שנעל מיט ווײַסע שמאָלע פֿינגער,
וואָס ציילן אייפֿעריק די פֿראַנקן,
וואָס הערן תּאווהדיק פֿון געלט דאָס שטילע קלינגען.

דער גלײַכער שרונט איז שטענדיק אָנגעבויגן.

אין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, פֿריידקע, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1935], זז׳ 36 – 37

« IX. Hoteln in Pariz », in Kadye Molodovski, Freydke, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1935], pp. 36-37

 

X. אַ בריוו

פֿריידקע האָט געהאַט אַ בריוו פֿון שמואלן. ער שרײַבט :
פֿריידקע, דו ווייסט נישט, ווי ס׳איז בלוי דער הימל אין פּאַריז.
און ווי ס׳איז שוואַרץ די קאַווע,
און ווי דאָס אַרבעטסלאָזע געטאָ  דער בעלוויל  נעמט אויף אין דער באַגינענדיקער בלויקייט אַן אָבלאָווע.
און ווער ס׳איז פֿאַרבליבן  בלאָנקעט ווידער לאַנגע שעהען אויף די ברעגעס פֿון דער סען 
מען קוקט ווי אַנטיקוואַרן אונטער קרומע שירעמס זיצן,
פֿאַרקויפֿן אַלטע אויפֿלאַגעס פֿון זאָלאַ און ווערלען,
און בילדער פֿון סעזאַן,
מטבעות פֿון לודאָוויק דעם צענטן,
אַ בילד פֿון קייזערלעכן שפּאַן,
און עפּעס אַ מעדאַל שוין אַ פֿאַרזשאַווערטן און פֿאַרברענטן.
עס קלינגט אין אויערן אַ פֿרעמדע שפּראַך,
און ס׳קלינגט דער הונגער, ס׳מאַטערט די זון אין זומערדיקן גלי,
עס בלענדן ווײַסע ברוקן, וואָס לויפֿן שלאַנק אַראָפּ צו רי דע־ריוואָלי,
ווי אָפֿן אויף די טראָטואַרן
ליגן גאָלדענע פּראָוואַנסער באַרן,
באַנאַנען הויכע סטויגן,
נו, און ס׳בלאָנקען אויגן, אויגן.
זײַ ניט, פֿריידקע, בייז, וואָס איך האָב לאַנג אַ בריוו דיר ניט געשריבן,
און כ׳האָב אויף דיר אַרויפֿגעוואָרפֿן רייזעלען און אַלע עולן.
איך קאָן דאָך דיר מיט קיין שום ווערטער נישט באַצאָלן,
פֿאַר דײַן מי. איך הער דײַנע פֿאָרוווּרפֿן די שטאַרקע,
נאָר ס׳איז מיר אָפֿטער שווער אַפֿילו אויף אַ מאַרקע.

לעבט מען ווי ס׳איז.
ס׳האָט זייער גלײַך געטאָן יאַשיענסקי,
וואָס ער ט׳פֿאַרברענט פּאַריז.
אַגבֿ, כ׳האָב דאָ געטראָפֿן אויך בײַ דער סען
שיינדל קאַנאַריי.
זי איז אַרויסגעשיקט פֿון לאַנד.
זי האָט אַ צענדליק דירות
און האָט קיין גראָשן נישט אין האַנט.
זי וויצלט זיך :
פּאַריז פֿאַרטרײַבט אַ קאַנאַריי,
זי׳ט מוזן מאַכן זיך אַ פֿאַלשן פּאַס
און זינגען ווי אַ סאָלאָוויי.
אַגבֿ, זי האָט אַ נײַעם פּלאַן,
ס׳קאָן זײַן, זי׳ט אָפּפֿאָרן קיין בירעבידזשאַן.

בליבט אַ ווײַלע פֿריידקע מיטן בריוו אין האַנט.
אין קרומען פֿענסטער גרויט זיך אַ זומערנאַכט,
דער סקאָרפּיאָן האָט אָנגעצונדן אַ גליִענדיקע לאַפּע.
עס פֿאַלן ערגעץ הילכיק רעדער אויף אַ ברוק.
און פֿריידקע מישט אויף אויסנווייניק אַן אײַזערנע, אַ שווערע מאַפּע.
פֿון לענדער,
גרענעצן,
אַ פּאַס אַן אמתער, אַ פּאָס אַ פֿאַלשער 
אַ וויזע.
און אויסער דעם  אַ תּפֿיסה אויף אַ תּפֿיסה.
און גרויע הייסע אויגן גיסן זיך אַרײַן אין גרויען דרויסן.
זיי ווילן עפּעס זיך דערמאָנען. מענטשן, אַ וועג אַ גרויסן.

די שטילקייט האָט זיך אויפֿגעריסן,
און דאָ, אויף מילע־גאַס, אין קליינער און דערשטיקנדיקער דירה
האָט אָנגעהויבן שווענקען זיך,
לאַכן, כליפּען, פֿליסן
אַ ווײַטער טײַך  די בירע.

אין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, פֿריידקע, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1935], זז׳ 38 – 40

« X. A briv », in Kadye Molodovski, Freydke, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1935], pp. 38-40

XII. שמואל האָראָוויץ

שמואל האָראָוויץ, וואָס האָט נישט קיין אַרבעט שוין אין לאַנד אינעם פֿערטן.
אין פּוילן געשטרײַקט און געהונגערט,
פֿאַרשיקט פֿון פּאַריז,
געוואָגלט פֿון האָלאַנד,
דערנאָך אין אַנטווערפּן.
אין יעדן לאַנד, פֿון וואַנען ער האָט נאָר אַ פּאַס,
אָדער אַן אידענטיטע 
לויערט די תּפֿיסה אויף אים.
אַלץ איינס  דער פּאַוויאַק,
צי אין גאָרטן די גרינע סאַנטע.

שמואל האָראָוויץ קען די פֿאַרשאָטנטע ווינקלען,
די שווינדלטרעפּ, וואָס סקריפּען און זינגען און זאָגן :
אָ־האָ וועט מען זינקען,
אָ־האָ וועט עס נאָגן.
ער ווייסט דעם גערויש פֿון די נאָדלען,
וואָס שעפּטשען און זידן
און יאָגן זיך נאָך נאָכן גראָשן.
עס ווערט דאָרט דער ווינטער פֿאַרשימלט,
דער פֿרילינג פֿאַרלאָשן.

די ווירטינס אין אַלטע אין זײַדענע קליידלעך,
וואָס רעדן אַ ליטווישן ייִדיש מיט פֿראַנצייזישע ווערטלעך.
האָבן אײַנגעקויפֿט פּרצן, אַשן,
און אויסגעשטעלט זיי אונטער גלאָז,
אין באַגילדעטע שעכטלעך.

שמואל האָראָוויץ קען זיי די פֿינגער די קאַרגע,
וואָס ציילן אויס שׂכירות באַזאַכט און פּאַמעלעך,
גלײַך זיי וואָלטן געדוכנט צו עפּעס אַ קמצן אַ גאָט –
אל מלך.
אל מלך.

קומט ער פֿאַר נאַכט אין לאָקאַלן,
צוזאַמען מיט שטריקער פּליסירער און קאַרבער.
צײַטונגען רוישן אין טרוקענע פֿינגער,
ווײַס און געגאַרט
פֿלאַטערט דער חלום פֿון איין טאָג אַרבעט.

קען ער דעם טרויער פֿון הונגער,
דעם ריטם פֿון מאַרשן,
פֿון באַיאָנעטן דעם שטאָלענעם שטראַל.
ער קען די ווערטער
און קען דעם ניגון פֿון אינטערנאַציאָנאַל.

אין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, פֿריידקע, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1935], זז׳ 46 – 47

« XII. Shmuel Horovits », in Kadye Molodovski, Freydke, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1935], pp. 46-47

XIII. די גרויע מאַרנאַרקע

עס שטראָמען, עס בליצן בולוואַרן,
עס שרײַען די פּליטן,
די ראַדיאָ־מײַלער צעוואַרפֿן, צעשיטן,
דעם פֿרילינג פֿון פֿידלען,
דעם האַרבסט פֿון וויאָלן,
דעם זומער פֿון גלעקלעך און לײַכטע טאַמבורן.
עס שימערן זײַדענע זאָקן
פֿון הורן.
עס טאַנצן די קנײַפּעס.
עס שיטן אָפּצאַסן אַ האַסטיקן האָגל.
שמואל האָראָוויץ גייט דאָ פֿאַרבײַ
ס׳גייט פֿאַרבײַ דאָ אַ גרויע מאַרנאַרקע
אין בײַנאַכטיקן וואָגל.

עס שטשירען די גלעזערנע ווענט פֿון וויטרינעס,
מיט עפּל,
מיט טאָרט,
און מיט ברויט,
און מיט האָניק.

עס בלײַבט שטיין דאָ אַ ווײַלע די גרויע מאַרנאַרקע,
אַ צווייטע אַ גרויע,
אַ דריטע — — —
איינטאָניק.
זיי קענען די קעלט פֿון פֿאַרטאָגן,
און פֿון דינער מאַרנאַרקע דעם ציטער,
און דעם גלאַנץ פֿון די שויבן וואָס האָבן פֿאַרריגלט –
די זעט
און דעם וואַרעם,
און איבערגעלאָזן דעם דרויסן די קעלט און געוויטער.

וואָס טראַכט זי די גרויע מאַרנאַרקע,
אַנטקעגן די טעפּלעך פֿון האָניק ?
מיט בלייכקייט פֿון אויגן,
וואָס טראַכט זי ?
מיט שאַרפֿקייט פֿון קינען,
מיט ביינערדיקייט פֿון די הענט ?
זי טראַכט 
אפֿשר טראַכט זי  ווי דין זענען
גלעזערנע ווענט.

ס׳איז פֿאַרטאָג.
אַ קאַלטער בלויט דער הימל.
די גרויע מאַרנאַרקע גייט זוכן אין ערגעץ
אַן אָנלען,
אַ בעטל אַ פֿרעמדס
אויף כאַפּן אַ דרימל.

אין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, פֿריידקע, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1935], זז׳ 48 – 49

« XIII. Di groye marnarke », in Kadye Molodovski, Freydke, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1935], pp. 48-49

XIV. פּאַריזער הינטערגעסלעך

אָט ליגט פּאַריז.
עס יאָגט אַרײַן דער טאָג, ווי אַ געוויטער,
און גיט אַ ווויע איבער פּאַרקן,
איבער שויפֿענסטער
און איבער קלינגענדיקן ניקל פֿון קאַפֿעיען.
און שמאָלע געסלעך, מיט אויסגעשטרעקטע העלדזער,
הייבן אָן באַהאַלטן זיך,
זיך איינס אין אַנדערן פֿאַרוויקלען און פֿאַרדרייען.

אָט ליגט פּאַריז.
עס יאָגט אַרײַן דער טאָג, ווי אַ געוויטער,
און הויכע קלויסטערס שאָטענען
אין טאָגעדיקן ברען.
פֿון אונטן גרויע הענדלערקעס,
אַלטע אומעטיקע קראָען 
הערן אײַן זיך, קאָנען נישט דערהערן,
די ווײַטע מוזיקע פֿון סען.

אָט ליגט פּאַריז.
די שמאָלע געסלעך האָבן זיך פֿאַרדרייט, פֿאַרוויקלט,
פֿאַרבאַהאַלטן אַ זײַטיקן פֿאַבריקל פֿון טריקאָטאַזש.
און סקריפּענדיקע שטיגן,
און אַרבעט־זוכער,
און עמיגראַנטישן באַגאַזש.

די גאַס פֿון שמואל האָראָוויץ,
פֿון זײַן האָטעל,
פֿון גרויען מאַנטל און פֿון אויסגעריבענעם קאַשקעט.
דאָרט שפּילט פֿאַר נאַכט אַ הייזעריקער פּאַטעפֿאָן,
אַן אויסגעריבן לידל פֿון דער אַלטער מיסטאַנגעט.

דער זומערדיקער טאָג איז דאָ פֿאַרשאָטנט,
דער זומערדיקער אויפֿדערנאַכט – איז פֿיבערדיקע זאָרג.
צוויי טעג איז דער האָטעל נאָך אַ באַצאָלטער,
צען פֿראַנק באַקומען נאָך אויף באָרג.
דער זומערדיקער טאָג איז דאָ פֿאַרשאָטנט.
דער הימל בלויע לאַטעס, ווײַסע בלויזן,
דער רעגן־מאַנטל אויף די אַקסלען,
פֿאַרשטעלט די אויסגעריבענע, פֿאַרצירעוועטע הויזן.

אין ראָג פֿאַרקריכט דאָס געסל אין אַ שמאָלן, טונקעלן אימפּאַס.
דאָרט זשומעט, ווי אַ פֿליג, דאָס טריקאָטאַזש־פֿאַבריקל,
ווו עס אַרבעטן די אויסלענדער,
וואָס האָבן נישט קיין פּאַס.

עס זשומעט אויס אַ גרינע האָפֿענונג
פֿון בליצנדיקע נאָדלען און קופּערשטיק פֿון פֿינעף פֿראַנק,
עס זשומעט אויס אַ שטײַגל אין האָטעל,
און נאָך :
די באַנק אין סקווערל,
די אַרבעטסלאָזע באַנק.
פּאַריז האָט דאָ פֿאַרגעסן אָנצינדן בײַ נאַכט,
די זוניקע, די גרויסע פֿײַערן,
אין ווינקל פֿון דעם שמאָלן, טונקעלן אימפּאַס,
דאָס פֿלעמל פֿון אַ שיקלדיקן מאָגערן לאַמטערן
האָבן אַרומגעכאַפּט 
די דראָענדיקע שאָטנס פֿון דער גאַס.

פֿון אויבן נאָר ט׳דאָ אָנגעצונדן זיך אַ שטיקל רויטקייט אויפֿן הימל,
הינטערן געסל האָט אַ קינאָ אויסגעשטראַלט רעקלאַמעס
אין דער אָוונטיקער שעה.
און אויסלענדער אין גרויע רעגן־מאַנטלען
גייען זען אַן אַלטן פֿילם פֿון שאַרלאָ.
אין סקווערל אויף דער באַנק,
(בשכנות זיצנדיק נעבן אַן אַלטן שוואַרצאויגיקן קאַליף)
האָט שמואל האָראָוויץ געשריבן פֿריידקען אין אַ בריוו :
פֿריידקע, אַ שטיקל בשׂורה.
ס׳וועט איצטער גרינגער זײַן.
ס׳האָט אים אַ חבֿר זײַנער, איינער ווינאָגורע,
אַרבעט צוגעשאַרט  אויף אַ חדשים נײַן.
און אפֿשר מער.
זי׳ט נעמען רייזעלען
און קומען אין פּאַריז, אַהער — —  — 
די בריוו אירע די לעצטע האָט ער אין גאַנצן נישט געזען.
(ער איז דערפֿון פֿאַר צער געוועזן קראַנק)
מען האָט זיי אין האָטעל פֿאַרהאַלטן,
ווײַל ער איז שולדיק דאָרט געבליבן אַכט און צוואַנציק פֿראַנק.
איצט וועט ער אַרבעטן אין אַ פֿאַבריקל פֿון טריקאָטאַזש,
און זאָל זי, פֿריידקע, דאָרט פֿאַרפֿונדעווען פֿאַר רייזעלען אַ נאַש.

און פֿריידקע זוכט עפּעס מיט הייסע אויגן.
דער קויש. און פּיניעלע דער מאַרימאָנטער,
די דאַמעלעך      דער גאַנצער, גאַנצער פּלאָנטער     
גענוג. גענוג. זי איז דערמיט שוין זאַט,
זי׳ט גיין צוריק צו די פּעדאַלן.
צוריק צו דער מאַשין און צום וואַרשטאַט.
עס זוכן עפּעס פֿריידקעס גרויע אויגן.

אין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, פֿריידקע, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1935], זז׳ 50 – 53

« XIV. Parizer hintergeslekh », in Kadye Molodovski, Freydke, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1935], pp. 50-53

XV. אויף ראַנדע־וווּ מיט קאָמונאַרן

די טויטע ליגן שווער.
עס שווײַגט דער פּער־לאַשעז.
די מאַרמאָרנע אַלייען שמעקן מיט ווײַרייך
און מיט בעז.

די טויטע ליגן פֿרום.
אונטער אַ וואַזע שמייכלט מאָליער.
בשכנות מיטט אַ גלח,
מיט אַ ראַנטיער
און אַ מעטרעסע פֿון אַ גראַנד.

נאָר ס׳וואַכט די וואַנט.
זי וואַרט. זי היט.
מ׳עט קומען אָפּגעבן אַ גריס,
מיט טריט,
מיט האַרטע טריט.
אַ סך.
אַ סך.

אין גרוי, אין שטויב, אין נויט,
קומט דאָ פּאַריז,
מיט טריט, מיט האַרטע טריט,
אָפּגעבן אַ גריס.

עס וואַכט די וואַנט.
די רויטע בלעטער קרענץ
מאָנען טונקעלע און שטרענגע.
די גרויע ציגל אָנגעכמורעטע געדענקען     
געבראַכט,
געבראַכט,
געבראַכט,
ברעכן זיך טריט.
עס גייט סען־קלו,
עס גייט בעלוויל,
עס גייט די פֿרויען־אָפּטיילונג פֿון רעפּובליק.
אַ רויטע שלאַנג ט׳אַרויפֿגעוואָרפֿן אין דער הייך וויל־זשויִף.
עס גייט סען־דני,
קלישי,
און דער קאַרטיע לאַטען מיט יוגנטלעכן ״וויוו״.

אין טויטער פֿרומקייט שרעקט זיך פּער־לאַשעז.
אין ווײַסער בלאַסקייט כוואַליען זיך בולוואַרן.
אַזוי פֿיל טריט,
אַזאַ אַלאַרם.

אין גרוי, אין שטויב, אין נויט,
קומט דאָ פּאַריז,
אויף ראַנדע־וווּ מיט קאָמונאַרן.

עס שוימען זיך די ווײַסע פֿערד,
און ווײַסע גומע־שטעקעלעך אין הענט.
עס שוימען זיך די ווײַסע פֿערד,
די דינע פֿיס פֿאַרקלעמט.

אַ גרויער שטראָם.
קאַשקעטן.
פֿענער,
פּנימער
און שטרויענהיט.
און טריט.
און טריט.
און טריט.
אין ווײַסער בלאַסקייט כוואַליען זיך בולוואַרן.
אין גרוי, אין שטויב, אין נויט,
קומט דאָ פּאַריז,
אויף ראַנדע־וווּ מיט קאָמונאַרן.

אין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, פֿריידקע, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1935], זז׳ 54 – 56

« XV. Oyf rande-vu mit komunarn », in Kadye Molodovski, Freydke, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1935], pp. 54-56

XVI. די האַרטע נאָנטע וואָר

פֿריידקע האָט אויפֿן טיש אַ בריוו געפֿונען.
מיט אותיות צעוואָרפֿענע געשריבן דער אַדרעס.
פּאַריז. אַ פֿרעמדער כּתבֿ. נישט שמואלס.
דאָס האַרץ ט׳געטאָן אַ זעץ.

שיינדל קאַנאַריי ט׳געשריבן קורץ
פֿריידקע,
זײַ נישט אומרויִק פֿון שמואלן. ער איז געזונט.
מ׳האָט אים פֿאַרהאַלטן בײַם פּער־לאַ־שעז.;
ער איז אַרויסגעשיקט. איז אין אַנטווערפּן איצט מסתּמא.
זײַ רויִק, פֿריידקע, און די פּעדאַלן נישט פֿאַרגעס״.

דער וויסער בריוו, די אותיות צעוואָרפֿן,
ט׳געשריִען, ווי אַ הילכיקער אַפֿיש.
פֿריידקעס ייִנגלערישער קאָפּ איז שווער געוואָרן.
איז צוגעפֿאַלן צו אַ ראָג פֿון טיש.
ווערטער קלינגען.
שלאָגן אָפּ אין מוח האַסטיק, הייס, מיט אַ גערויש.
ווידער פּיניעלע דער מאַרימאָנטער, די גאָלדקאָרנאָווע און דער קויש.

ווערטער יאָגן. דער פֿרעמדער פּער־לאַ־שעז קלינגט הילכיק, קלאָר.
און שווער שטייט אויף אין גרוי, אין שטויב און נויט 
דער מאָרגעדיקער זעקס פֿאַר טאָג.
דער קויש. די נאָנטע האַרטע וואָר.

אין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, פֿריידקע, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1935], זז׳ 57 – 58

« XVI. Di nonte harte vor », in Kadye Molodovski, Freydke, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1935], pp. 57-58

פּאַריז  יוני, 1935

ס׳איז זון.
דער טאָג איז קלאָר.
מיידלעך גייען ווײַסע שיך. ס׳פֿלאַטערט שיפֿאָן.
זייגערס קלינגען.
עס שרײַט אַ מיקראָפֿאָן.
פּאַריז גאַר־דע־נאָרד.

פֿלינקע יונגע פֿיס
לויפֿן מיט די טרעפּ אַראָפּ.
עס סאַפּעט די מעטראָ.
וואַגאָן נאָך וואַגאָן.
די פֿאָרשטעט פֿאָרן — אַ קלינגענדיקער טײַך
צו וויקטאָר הוגאָ —
אין פּאַנטעאָן.

און אַ פּראָפֿעסאָר,
נעבן אַן אַלטער קאַטעדראַל,
רעדט מיט גאַל :
געווען אַ גוטער הומאַניסט הוגאָ.
(שטייט אין מײַן ביכערשאַנק פֿון אויבן אָן)
רוט אין פּאַנטעאָן.
אַ צירונג פֿאַר דער געשיכטע.
פּור נאָטר היסטואַר״.
אַזוי האָב איך געגלייבט,
דער אַלטער נאַר.
און איצט ? וואָס טוט דאָ דער המון ?
די פֿאָרשטעט אַלע ?
גרויס און קליין ?״

צום שטילן פּאַנטעאָן,
פֿון לאַנג שוין אַ פֿאַרשטויבטן,
(אײַנגעדרימלט, ווייך און רײַך)
גייען 
שאַרפֿע רייען.
אַ קלינגענדיקער טײַך.

בײַם פּראָפֿעסאָר גלאַנצן די ברילן און די שיך :
אַזאַ אָ איז ער גאָר, הוגאָ ?״
און בײַם פּראָפֿעסאָר אונטערן ראָזן פּליך
האָט די געשיכטע שנעל געמישט די קאָרטן.
די אויפֿשטאַנדן.
הוגאָ.
דער פּאַנטעאָן.
און מיט באַדויער ער באַשליסט :
אַ שאָד 
געווען הוגאָ אַ גוטער הומאַניסט״.

די צײַטונגס־ייִנגלעך לויפֿן שנעל און שרײַען הויך.
פֿון ערגעץ האָט מען בלעטלעך אויסגעשאָטן :
דער פֿאָלקסמאַרש צו וויקטאָר הוגאָ
אין פּאַנטעאָן,
פֿאַרבאָטן״.

בײַ נאַכט 
הערט דער אַלטיטשקער פּראָפֿעסאָר :
עס קראַכט
זײַן שווערער ביכערשאַנק.
פֿון טאָוולען גאָלדענע שרײַען הייסע, בלוטיקע באַלאַדן :
קאַמעראַדן !״

אין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, אין לאַנד פֿון מײַן געביין, שיקאַגע, ל. מ. שטיין, 1937, זז׳ 38 – 39. די פֿאַרלעצטע סטראָפֿע לויטן נוסח פֿון די ליטעראַרישע בלעטער, דעם 7טן פֿעברואַר 1936, ז׳ 92.

« Pariz — yuni, 1935« , in Kadye Molodovski, In land fun mayn gebeyn, Chicago, L. M. Shteyn, 1937, pp. 38-39. L’avant-dernière strophe selon la version dans Literarishe bleter, 7.02.1936, p. 92.

פֿאָלקספֿראָנט אין פּאַריז

ס׳האָט אַ בלענד געטאָן די זון.
און גרויסער שריפֿט אין צײַטונג האָט כוואַליעס צעוויגט :
אין פֿראַנקרײַך דער פֿאָלקספֿראָנט האָט געזיגט !

(כ׳האָב ליב אין אַן אָרקעסטער די וואָכעדיקע שווערקייט פֿון באַנדורע.
כ׳האָב ליב אין הימל דאָס רעגנדיקע כמורען.
כ׳האָב ליב אין ליד די פּראָזאַיִשע שורה).

און ס׳האָט מײַן פֿוס דערפֿילט אַ פֿרײַען גאַנג
(אין צענטן לאַנד),
ווען שמאָלע גאַסן פֿון פּאַריז
האָבן זיך אַ צייל געטאָן אין ראַנג.

(כ׳האָב ליב פֿון אָט דעם פֿערז דעם שלעכטן גראַם.
כ׳בין גרייט פֿאַר אים אַוועקגעבן די בעסטע פּאָעמע.
ס׳האָט הײַנט באַפֿרײַט זיך מײַן חבֿר אַבראַם
און מײַן שוועגערין עמע).

פּאַריז — דאָרט גייט דער אומלעגאַלער עמיגראַנט,
אַ פֿאַרטאַיעטע אונטערוואַסערדיקע מינע,
און ס׳לעשט זיך אויס זײַן האַרץ און גוף
לעם יעדער בלויער פּעלערינע.

און ער, דער אַנטלאָפֿענער פֿון יאַס,
זײַן גרויער שאַליק האָט מיר די זון פֿאַרשטעלט.
ווען ער האָט יאָ און נישט געטרונקען פֿון זײַן ביר,
און אַנטקעגן רוישיקער און ברייטער גאַס,
אין ווײַסן שוים פֿון גלאָז
געזוכט פֿאַר זיך אַ טיר.

(איך קען דעם גאַנג.
די דורכפֿאַלן — באַקאַנט, און דער נצחון.
זײַן גרויער שאַליק מיר אויך באַלאַנגט.
און אים באַלאַנגען מײַנע שווערע יאָכן).

ס׳איז הײַנט זײַן פֿרייד.
ער׳ט הײַנט זײַן גרויען שאַליק פֿון האַלדז אַראָפּגעפֿליקט,
ווען ענגע גאַסן פֿון בעלוויל
האָבן אַ צייל געטאָן אַ זיג.

פּאַריז — איז אייפֿל־טורעם.
פּאַריז — איז ציטראָען.
פּאַריז איז שפּיגלדיקע רי־דע־מאָנט.
פּאַריז איז הײַנט — פֿאָלקספֿראָנט.

אין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, אין לאַנד פֿון מײַן געביין, שיקאַגע, ל. מ. שטיין, 1937, זז׳ 40 – 41

« Folksfront in Pariz », in Kadye Molodovski, In land fun mayn gebeyn, Chicago, L. M. Shteyn, 1937, pp. 40-41

Zusman Segalovitsh

זוסמאַן סעגאַלאָוויטש

אין פּאַריז

אין ערגעץ נישט, װי דאָ אין רױשיקן פּאַריז
אין אַלע נעכט פֿון זנות און שיכּורן קאַפּריז…
אין ערגעץ נישט װי דאָ איז טײַער מיר אַ גאַס,
װאָס דרימלט אין דער שטיל און שװײַגט עלעקטריש בלאַס.

ס’שװײַגט די לאַנגע באַנק, ס’שװײַגט דער מאָנומענט,
ס’שװײַגט די הונדערט־יעריקײט, אױף אַלטע קרומע װענט.
אַ פֿענצטער איז פֿאַשטאָרט, אַ טיר איז פֿעסט פֿאַרמאַכט,
װי אָפּגעיאָגט פֿון רױש באַהאַלטסטו זיך, מײַן נאַכט…

דו מײנסט, אַז מיר איז ליב דער װילדער טשאַרלעסטאָן,
די אײביקע געשטאַלט פֿון קנעכטישן גאַרסאָן,
דער קערפּער פֿון דער פֿרױ װאָס גײט פֿון האַנט צו האַנט,
איך װערג זיך אַזױ אָפֿט מיט זיך אַלײן פֿון שאַנד.

מײַן רײניקונג, מײַן נאַכט ! מײַן באָבעשי פֿון גנאָד !
איך לױף פֿון זיך אַלײן, איך טרינק דעם סם פֿון שטאָט
װוּ שמוץ ליגט אין נשמה, װוּ נשמה ליגט, אין שמוץ —
מײַן רײניקונג, מײַן נאַכט ! איך זוך בײַ דיר מײַן שוץ…

1925

אין : זוסמאַן סעגאַלאָוויטש, לידער פֿון נעכטן, געזאַמלטע ווערק, ב׳ 7, וואַרשע, ח. בזשאָזאַ, 1928, ז׳ 89

« In Pariz », in Zusman Segalovisth, Lider fun nekhtn, Gezamlte verk, vol. 7, Varsovie, Kh. Bzhoza, 1928, p. 89

בײַ דער סיין

צי אָן מיר, צי מיט מיר… ס’שװימט זיך די סײן,
געפּאַנצערט אין שװערן בעטאָן און אין שטײן,
באַלױכטן מיט קאַלטן עלעקטרישן טױט,
ס’שװימט זיך דאָס װאַסער עס גײט און עס גײט…

מײַן אומרו מיט מיר… נאָר די שטילקײט װוּ איז ?
די רו פֿון דער נאַכט איז נישטאָ אין פּאַריז…
עלעקטרי, פֿאַרװײַלונג, שאַמפּאַניער און זנות,
נשמה פֿאַרקױפֿט מען און מען קױפֿט זיך גענוס.

ס׳טרעפֿט דאָך אַ מאָל, עס פּאַסירט אַ מאָמענט,
אַ רגע דערפֿיל איך דעם נאַכט־סענטימענט,
אַ טרױם פֿאַלט אַראָפּ אױף די לײדיקע בריק.
אַ טרױם װי פֿון טאָג אַ פֿאַרמאַטערטע פֿליג…

עס טוט עפּעס באַנג פֿאַר דער װעלט און פֿאַר זיך
און פֿאַר דער לבֿנהס אַנעמישן פּליך…
די נאַכט איז געשענדעט, פֿאַרגיפֿטעט און קראַנק —
פּאַריז זאָל נישט װיסן… עס טוט עפּעס באַנג.

1925

אין : זוסמאַן סעגאַלאָוויטש, לידער פֿון נעכטן, געזאַמלטע ווערק, ב׳ 7, וואַרשע, ח. בזשאָזאַ, 1928, ז׳ 92

« Bay der Seyn », in Zusman Segalovisth, Lider fun nekhtn, Gezamlte verk, vol. 7, Varsovie, Kh. Bzhoza, 1928, p. 92

די בריקן אױף די סײן

די בריקן ליגן אױף די סײן,
װי בּעטאָנענע קראַװאַטן
און דאָס װאַסער גײט אַלײן
אָן אַ מאַמען אָן אַ טאַטן…

נישט עס קוקס אויף מיר, אױף דיר,
נישט עס װיל אונדז זען און הערן.
ס׳האָט אַ װעלפֿישן קאָליר
און עס שלינגט בײַ נאַכט די שטערן.

עלעקטרי־שײַן פֿאַלט אױך אַראָפּ
מיט אַ ציטערדיקן פֿאַלן.
נאָר דאָס װאַסער טרײסלט אָפּ
מיט געדולד פֿון זיך די שטראַלן.

עס גײט פֿאַרבײַ דעם נאָטר־דאַם
מיט אַזױ פֿיל הײַזער שענקען…
װען דאָס װאַסער קומט צום ים
װאָס װעט דאָרט דער ים געדענקען ?

עס גײט פֿאַרבײַ דעם אײפֿל־טור
דעם מענטשנמאַרש פֿון די מיליאָנען…
װאָס װעט בלײַבן פֿאַר אַ שפּור ?
װאָס װעט דאָרט דער ים דערמאָנען ?…

1925

אין : זוסמאַן סעגאַלאָוויטש, לידער פֿון נעכטן, געזאַמלטע ווערק, ב׳ 7, וואַרשע, ח. בזשאָזאַ, 1928, ז׳ 93

« Di brikn oyf di Seyn », in Zusman Segalovisth, Lider fun nekhtn, Gezamlte verk, vol. 7, Varsovie, Kh. Bzhoza, 1928, p. 93

צװײ מענער

אין פּאַריז אין די שפּעטיקע שעהען
זענען געגאַנגען צװײ מענער.
און גערעדט, װי שטענדיק װעגן פֿרױען,
זיך געװאָרפֿן מיט װײַב װי מיט שפּענער.

װעגן העלען און װעגן מאַדלען,
װעגן לאָלי אין װעגן דער קלײנער לויִז…
נאַקעט אױסגעטאָן גאַנץ פּאַריז.

װעלכע פֿון די מײדלעך ס’קושט מיט ברען,
װעלכע ס’מײנט נאָר די עטלעכע פֿראַנק
זײ זענען לאַנג געגאַנגען, לאַנג
און גערעדט װעגן פֿרױען.

צװײ אײנזאַמע מענער אין די אײנזאַמסטע שעהען…

אין : זוסמאַן סעגאַלאָוויטש, לידער פֿון נעכטן, געזאַמלטע ווערק, ב׳ 7, וואַרשע, ח. בזשאָזאַ, 1928, ז׳ 94

« Tsvey mener », in Zusman Segalovisth, Lider fun nekhtn, Gezamlte verk, vol. 7, Varsovie, Kh. Bzhoza, 1928, p. 94

Avrom Sutzkever

אַבֿרהם סוצקעווער

 

פּאַריז

 

I

די אָװנטזון באַשיצט אַקעגן נאַכט דעם סאַקרע־קער.
אױס טױזנט פֿאַרבן שמידט זי דאָ פֿאַר זיך אַ באַריקאַדע.
אַ צוגעפֿליגלטער צום באַרג פֿאַרנעם איך, װי אַהער
דערגרײכן מיך פֿון העקן װעלט געשטאַלטן נע־ונדע.
און װי אַ האַלב דערטרונקענער, איך אָטעם אײַן אַלץ מער
מײַן װוּנדערװעלט, פֿאַרלױרן אין דער אומקומצײַט אַװדאי.
— אַנטפֿינצטער זיך, פֿאַרלאָשן אױג, װער קלאַנגיק, מײַן געהער,
און טרינקט זיך אָן מיט זילבן פֿון אַ נײַער לידעריאַדע !

II

אַ נדר האָב איך זיך געטאָן אין זומפּעדיקע נעכט :
דער שלאַנגיקער נסיון זאָל מיך ניט פֿאַרגיפֿטן, אײדער
מײַן אָטעם װעט זיך אָפּשטעלן. איך זאָל ניט זײַן געקנעכט.
מײַן שטים זאָל װאַנדערן באַזונדער צװישן אַלע רײדער.
גענוג פֿאַר מײַנע פֿינגער זאָל איך זײַן גערעכט און עכט,
במילא שױן פֿאַר אַלעמען אַ טרײסטער און באַשײדער.
אַצינד, װען ס’איז דער אַשמדאַי דערשטיקט אין זײַן געפֿלעכט, —
באַשװער איך זיך אַ צװײטן מאָל צום אױספֿירן דעם נדר.

III

האָסטו געזען אַן אָדלער אין זײַן שטורמישן געיאָג
בשעת ער װעגט דעם שטורעם הין און הער אױף זײַנע פֿליגל ?
אַזױ אָ פֿלאַטערט מײַן געדאַנק און װעגט דעם נעכטנס װאָג.
ער בײגט זיך, פֿאַלט. אָט קראַכט ער באַלד אַראָפּ אױף בלוט און ציגל, —
געפֿאַלן דאַכט זיך ! אָבער װידער גיט אין אים אַ שלאָג
די האָפֿענונג. ער הײבט זיך העכער, העכער אין אַן עיגול,
ברעכט דורך די װאָלקנס, און די פֿליגל טאַפּן אָן אַ טאָג
װאָס פֿינקלט לױטער־ליכטיק װי אַ דימענט אין אַ שפּיגל.

IV

װאָס ברענגסטו מיר, דו אָדלער אומגעזעענער, — געדאַנק ?
מיט װאָסער פֿאַנג אין דײַנע נעגל קענסטו זיך באַרימען ?
דו האָסט דאָך צוגעזען מײַן הײמשטאָט אין איר לעצטן צאַנק
און װי אַ קוש בײַם עשאַפֿאָט אױף דיר נאָך גליט איר סימן.
אַנטפּלעק דײַן אמת ! װען דאָרט אונטן, אײדלשטײניק־בלאַנק
אַ טורעמדיקע שימערט אױס די פֿעלקערשטאָט איר הימען.
איך װײס : פֿון דאָס פֿאַרגאַנגענע ביסט אײנציקער געשאַנק,
ניטאָ די האַנט װאָס זאָל דיך קענען אײַנבײגן, פֿאַרקרימען.

V

סאַלוט דער שטאָט, װוּ עס געפֿינט זײַן פּנים יעדער גר,
װוּ מענטש איז מענטש, מיט זײַנע פֿרײדן, בענקשאַפֿטן און צערן.
איך טרינק דעם שטײנערדיקן װײַן פֿון שטאָט, אױף סאַקרע־קער,
אַרומגעגאַרטלט מיט אַ שורה זון אין די פֿאָנאַרן.
דאָ שװעבן גײַסטער. פֿלאַטערן אַרײַן אין מײַן באַגער.
דאָ לעבן אין דער לופֿטן לאַנג פֿאַרקלונגענע פֿאַנפֿאַרן.
און פֿרײַהײט איז ניט אַלט געװאָרן, אײַנגעשרומפּן־שװער,
נאָר יונג, װי אירע רױזן בײַ דער װאַנט פֿון קאָמונאַרן.

VI

איך האָב געזען אין לוּװר מלך רעמסס. מיט אַ מאָל —
דערהערט אַ זאַמדיקן געװײן. דאָס האָט מיר פֿון מצרים
אַ ייִנגל אין אַ װאַנט פֿאַרמױערט אױסגעגליט זײַן קול.
ניט שױן זשע מאָנט פֿאַרענטפֿערונג די װײַטע שטים עד היום ?
איז מײַנס דאָס ייִנגל פֿון צוריק־מעת־לעתן אָן אַ צאָל ?
װער פּױקט עס מיר אין װירבלדיקן שאַרבן : לױף באַפֿרײַ אים ?
איך בין געלאָפֿן. ס’האָט דער לוּװר נאָכגעקוקט, איך זאָל
די אױסטערלישע מאָנונג זײַן מקײם.

VII

אַװדאי איז דאָס ניט קײן ברכה, װען אױף יעדער טראָט
גײט נאָך דער שױדער־יחוס. נאָר איך קען דאָך אױך באַשאַפֿן
אַ שטראַלנװעג װאָס פֿירט פֿון ייִנגל צו די צען געבאָט.
און פֿון די צען געבאָט, פֿון מידע מידברדיקע שקלאַפֿן —
צו אַלבערט אײַנשטײן, װאָס די צײַט האָט אים פֿאַרטרױט איר סוד
און דורכגעשניטן דורך זײַן שלײף אומענדלעכע געלאַפֿן.
אַזאַ מײַן טרײסט : אַרױסװאַקסן װעט אױך פֿון מײַן יסוד
אַ װוּנדער, און די גאַפֿנדיקע מאָרגנטעג — פֿאַרגאַפֿן.

VIII

מײַן מישפּט מיט דער װעלט געטרױ איך מײַן געפּרוּװטן שטאַם,
ער װײס : אַ בומעראַנג צוריק אין װאַרפֿער איז די שׂינאה.
איך זע, װי ער איז אױסגעשטערנט איבער לאַנד און ים,
אין ריזנשטעט, אין שנײ, מידבריות, העקן אוראַלט־גרינע.
פֿאַרשלונגען האָט אים ניט קײן פֿלאַם, װײַל ער אַלײן איז פֿלאַם.
ער גײט זײַן װעג דורך אינקװיזיציע, האַק און גילאָטינע ;
און פֿאַלט ער, — איז דער גורל דעמלט ניט מיט אים צוזאַם
און ראַנגלט זיך, און זאַנגלט זיך אין זאַמדיקער מדינה.

IX

דורך מיר אַלײן דעם װאַנדער פֿונעם װאַנדערפֿאָלק איך מערק.
און תּפֿילה טו איך צו אַ קלאָרקײט דורכזעיִק געשליפֿן.
אַ קלאָרקײט, װי בײַם דיכטער װען עס עפֿנט אים זײַן װערק
אַ רגע בלױז די ניט־אַנטפּלעקטע אָפּגרונטן און טיפֿן.
אַ קלאָרקײט װי אַ קאַלטער שטאָל. װי יענע שפּיצן בערג
װאָס טונקלען ניט, כאָטש נאַכטיק װאַסער הײבט שױן אָן צו טריפֿן.
זײ טונקלען ניט. אַ מחנה ליכטער נידערט אױף די קערק —
װי שטראַלנדיקע מעװעס קומען אָפּרוען אױף שיפֿן.

X

ס’דערנענטערט זיך אַלץ מער די שטאָט. איר הימען ברענט. איך שליס,
פֿאַרמאַך די אױגן, ניט אַנטלױפֿן זאָל פון מיר דאָס פֿײַער.
די גאַסן קלעטערן צו מיר אױף שפּיגלדיקע פֿיס
און חלומען אַרײַן אױף נאַכט װי גאַרבן אין אַ שײַער.
עס לעבט אין מיר דער שטראַלנװעג. די שטים פֿון לוּװר איז
באַהאַלטן אױך. עס קלינגען גלעקער אָװנטיקער, פֿרײַער.
אַ גרוס דעם טאָג װאָס האָט מיך אָפּגעפֿונען אין פּאַריז.
אַ גרוס דער נאַכט, און אַלע די װאָס זענען ליב און טײַער.

פּאַריז, דעצעמבער 1946

אין : אַבֿרהם סוצקעווער, ייִדישע גאַס, ניו־יאָרק, מתּנות, 1948, זז׳ 193 – 195

« Pariz », in Avrom Sutzkever, Yidishe gas, New York, Matones, 1948, pp. 193-195

די פֿרױ פֿון מירמל אױפֿן פּער־לאַשעז

 

די פֿרױ
פֿון מירמל אױפֿן פּער־לאַשעז
האָט מיך געפֿאַנגען.
עס איז געװען אַזױ :
איך בין געגאַנגען
אױף פּער־לאַשעז,
מיט פֿרישן בינטל בעז,
אים צו דערלאַנגען
שאָפּענס געבײן
פֿאַרװאַנדלטן אין קלאַנגען.

שױן דאָס אַלײן,
װאָס אױפֿן שטײן
איז אָנגעשריבן װוּ דער
מײַסטער איז געבױרן —
האָט געטאָן מיך אַ צערודער.
װעדליק אָרט איז ער כּמעט אַ ברודער.
און װעדליק צײַט ? —
נאָר װאָס איז אַ יאָרהונדערט
אין פֿאַרגלײַך מיט אונדזערע מינוטן ?
אָסור, אױב איך בין מײַן פּיצל איצטיקײט מקנא !
איך האָב מײַן אױער צוגעלײגט צום שטײן
און דערהערט : עס רעגנט דאָרט אַ פּיאַנע.

נאָר דעמלט האָט מײַן גאַפֿנדיקער אױער
דערשפּירט אַ װאַרעם צאַפּלען,
אַ באַװעגן.
אַ הײב דעם קאָפּ —
אַ פֿרױ־מצבֿה בײגט זיך מיר אַנטקעגן.

די פֿרױ־מצבה אױפֿגעלעבט און װאַך,
צעעפֿנט ליפּן אָנגעשימלט־גרינע.
זי שטעקט אַרײַן איר האַנט אין מײַן טשופּרינע
און שטײנערט מיר אין פּנים אױף איר שפּראַך :

„דאָס האַרץ פֿון דעם װאָס איך היט
איז לאַנג אַװעק אין זײַן הײמלאַנד.
און בלױז דער שטױב זײַנער בליט
אין רױטן, טױטן לײמלאַנד.

נאָר דו אַז דו װילסט, מעסיע,
װי מײַן האַר שאָפּען פֿאַרברענגען, —
צי װײסטו װוּ נײן, װוּ יע,
מע זאָל דאָס האַרץ דײַנס ברענגען ? »

די זון האָט אין מײַן צװײַגל בעז
פֿאַרשרומפּן זיך, פֿאַרלאָשן.
געבליבן בין איך אױפֿן פּער־לאַשעז
געלײמט. אָן לשון :
כּדאַי געװען צו זאַמלען אױף מײַן קאָנטע
דרײַסיק יאָר,
פֿאַרלירן אַלע נאָנטע,
בלײַבן הענגען אױף אַ האָר,
אַרױסגײן פֿונעם קאַלכאױװן
מיט ניט־פֿאַרברענטע טרערן,
אַז איך זאָל איצט, אױף פּער־לאַשעז דערהערן,
אַז מײַן אַלמאַכטיק האַרץ איז װערט אַ פּײם.
און אױב איך װעל מיר אַ צװאה מאַכן
מען זאָל שפּעטער ברענגען עס אַהײם —
װעט גאָר דאָס טרױעריקע װעלטפֿאָלק —— לאַכן.

פּאַריז, 1947

אין : אַבֿרהם סוצקעווער, ייִדישע גאַס, ניו־יאָרק, מתּנות, 1948, זז׳ 200 – 201

« Di froy fun mirml oyfn Per-Lashez », in Avrom Sutzkever, Yidishe gas, New York, Matones, 1948, pp. 200-201

Debora Vogel

דבֿורה פֿאָגעל

 

באַלאַדע פֿון פּאַריזער פּלאַסן

אױף פּלאַס פּיגאַל אין פּאַריז
האָט מען זיך געליבט און געטויט
און געביטן דעם געליבטן אַלע נעכט
און געזונגען וועגן קורצן גליק…

אויף פּלאַס סעבאַסטאָפּאָל און אָרלעאַן
זענען מענטשן געשטאַנען בײַ לאַמטערנס
מענטשן חאָבן זיך גערופֿן מיט בליקן
און מיט מידע ווערטער און הענט.

און אױף פּלאַס און גאַס מאָנטמאַרטר
איז אַפֿילו די הױט מיד געוואָרן
ווי פֿילץ גראָער און אַ וואַרטנדיק האַרץ
און דער קאָקטאַיל געווען זיס ווי דעד טױט…

…אָ טרױעריקסטע גליק דו
ווען ליבשאַפֿט ווערט אַ ליד…

קױליקע פּלעצער פֿון פּאַריז
זענען פֿול מיט אומפֿאַרשטענדלעכע מזלות
וווּ די ליבשאַפֿט איז שוין אַ קלײן לידל
זיס און טאַנדײטנע ווי דאָס לעבן…

אין : דבֿורה פֿאָגעל, מאַנעקינען : לידער, וואַרשע – לעמבערג, צושטײַער, 1934, ז׳ 51

« Balade fun parizer plasn », in Debora Vogel, Manekinen : lider, Varsovie – Lviv, Tsushtayer, 1934, p. 51

באַלאַדע פֿון פּאַריזער געסלעך

פֿון טראָקאַדעראָ געקומען —
פּלאַס טראָקאַדעראָ איז ווי אַ מױער ;
פֿלאַך גײט דער סענע־טײַך
און דער ווערטיקאַל ליגט אין טור אײפֿל,
וואָס פֿליסט מיט דער רעקלאַמע פֿון סיטראָען.

פֿון מיראָמעניל געקומען פֿון געדרענגטן פּלאַס אָרלעאַן
פֿון פּלאַס גרענעל און לאַמאָט
מיט מעטראָ־טרעפּ אױסגעטרעטענע,
פֿון בולוואַרן מיט רעקלאַמע פֿון קאַדום־זייף :

געסלעך שמאָלע מיט אַ גורל
צוגעקלעפּט צו די ווענט פֿון פֿאָרנט,
וווּ דאָס גליק און דאָס אומגליק אונדזערס
חאָבן קײן צײַט נישט אַפֿילו
צו געפֿינען זיך אונטערשטע ווענט.

אַזאַ געסל ווי קאָמפּאַניפּרעמיער
אַזאַ געסל ווי מולען דע בער
אָדער געסלעך פֿאַרוויאַנעטע פֿון מאָנטמאַרטר.

פֿאַר קאַמפּאַניפּרעמיער שטײט אַ באַר
דער גרינער באַר ״פּעליקאַן״.
דאָרט זענען תּמיד די לאָדנס געשלאָסן
און מען ווײסט נישט, וואָס עס טוט זיך אינעווײניק,
אָ, עס טוט זיך דאָרט מסתּמא גאָרנישט :
וואָס זשע קאָן זיך טון… נאָך אײן קאָקטאַיל…

אױף געשלאָסענע ווײַסע פֿענצטער־לאָדנס
טאַנצן גרױסע רױטע בײַכער און גרינע
אױף פֿיס דינע מיט פּנימער ווי ראָזשינקעס.
אָ מען טאַנצט ווען ס’קאָן שוין גאָרנישט קומען…

דער מאָנטמאַרטר איז דאָ און פּלאַס קאָנקאָרד :
זײ בײדע זענען אין פּאַריז.
פּלאַס קאָנקאָרד איז פֿאַר זיכערע און באַרוישטע,
דער מאָנטמאַרטר פֿאַר פֿאַרשפּילטע לעבנס —

און צום סוף מולען דע בער, דאָס געסל —
מולען דע בער וווּ מען ווײסט נישט פּלוצים,
צו וואָס אײגנטלעך דאָס קומען אַהערצו…

און וואָס הײסט דען דאָס ווערטל : לעבן
כאָטש אַלע פֿאַרשטײען דאָס וואָרט…

אין : דבֿורה פֿאָגעל, מאַנעקינען : לידער, וואַרשע – לעמבערג, צושטײַער, 1934, זז׳ 52 – 53

« Balade fun parizer geslekh », in Debora Vogel, Manekinen : lider, Varsovie – Lviv, Tsushtayer, 1934, pp. 52-53

די באַלאַדע פֿון דעם סענע־טײַך

דער נעפּל איז געווען ווי ווײכער סאַמעט
דער בלאָער פּאַריזער נעפּל —
און געווען ווי אַ בולוואַר :
פֿון דער גרױסער שטאָט פּאַריז אַ בלאָער פֿלאַסטער.

און דער סען־פּײסאַזש געווען אַן אָנזיכטס־קאַרטל
מיט אַ רױטער שיף סענטימענטאַלער
און אַ טײַך פֿון אולטראַמאַרין.
אָך, פֿון וואַנען פּלוצים אַ שיף
וואָס פּאַסט זיך גיכער פֿאַר אַ ים
און פֿירט אַ טראַנספּאָרט פֿון גאָלד־סאַרדינען ?

און אַ רויט געלאָקטער וואַגאַבונד עסט אַ הערינג
און דער הערינג איז זיס־גראָ ווי דער הימל
אין פּײסאַזש מיט דער צינאָבער־שיף.

איבער דער סענע די בריקן :
בריקן פּאַטעטישע
און בריקן סענטימענטאַלע
בריקן מיט אַ טראַגישן זשעסט פֿון אײן בויגן
און בריקן פֿון שפּיצענע טרויעריקייטן
אין אײַזן…

ביז מען קומט צון אײנער אַזאַ :
אַזאַ זיס טאַנדײטנער ווי דאָס לעבן,
יענע בריק שפּילט שעמעוודיק און צופֿעליק
מיט אַ פּאָר אומבאַהאָלפֿענע אַקאָרדן
די באַנאַלע קאָמעדיע פֿאַרלאָזנקײט…

און מען דאַרף פֿאַרבײַגײן מיט צאַרטקײט
לעבן די צוואָנציק סענע־בריקן :
ווי זײ וואָלטן זײַן דאָס לעבן…

צו פֿיל איז כּסדר דאָס לעבן…
און מען מוז זיך צון אים אומקערן :
צו דער צינאָבער־שיף מיט סאַרדינען
צו אולטראַמאַרין־טײַכער און צו מענטשן…
…בלױז אַ שאָד די פֿאַרלױרענע צײַט…

אין : דבֿורה פֿאָגעל, מאַנעקינען : לידער, וואַרשע – לעמבערג, צושטײַער, 1934, זז׳ 54 – 55

« Di balade fun dem Sene-taykh », in Debora Vogel, Manekinen : lider, Varsovie – Lviv, Tsushtayer, 1934, pp. 54-55

שונד־באַלאַדע פּאַריז

און מען קאָן פֿאַרגעסן דעם קאָליר
דעם פֿאַסאָן און אַפֿילו דעם שטאָף
פֿון דײַנע קרעלן דײַנע קלײדער דײַנע בריקן
פּאַריז דו שטאָט פֿון בונט פֿאַרביקן שונד.

און פֿאַרגעסן קאָן מען דעם סאַמעט
פֿון טראָטואַרן און אַספֿאַלטן
פּאַריז בערלין שטאָקהאָלם
און שטעט וואָס איך האָב נישט געזען —

ווען מען װױנט אין אַ לאַנד
וואָס איז מיט פֿעלדער באַקלעפּט
וווּ שטעט זענען ווי פֿעלדער
פֿון לאַגגווײַל געלן און לילאַ קאַרטאָפֿל…

אָ, קאַרטאָפֿל־בלומען שמעקן זיס און צאַרט
ווען ס’בלענדט נישט קײן האָריזאָנט
מיט פּראָספּעקטן פֿון שטאָטישע מזלות…

אָבער ערגעץ וווּ זענען פֿאַראַנען שטעט שנעלע
וווּ קלעפּיקע מעטראָס
קאָנען זײַן ווי טײטלען זיסע
און ווי לײַוונט קילנדיקע ווײַסע.

און מען בענקט צו דער שטאָט וווּ מענטשן
ווערן זײער מיד און גליקלעך

פֿון קלעפּיקע מעטראָס און אַספֿאַלטן
פֿון טויזנט קאָלירטע געשטאַלטן
שטאָפֿן און מענטשן און בריקן
איבער דער גרינער סענע.

אין : דבֿורה פֿאָגעל, מאַנעקינען : לידער, וואַרשע – לעמבערג, צושטײַער, 1934, זז׳ 56 – 57

« Shund-balade Pariz », in Debora Vogel, Manekinen : lider, Varsovie – Lviv, Tsushtayer, 1934, pp. 56-57

בענקלעך אױף שאַמפּעליזע

אױף פּלאַס דע לאַ קאָנקאָרד אין פּאַריז
טאַנצן אױטאַס אַ מעכאַנישן באַלעט
אַרום אַ סטעליע פֿון קילן גלאָז.

אױף אַלע פּלאַץ־שטערן פֿון פּאַריז
אָפּעראַ עטאָאַל מאַדעלען
גײט אַ ים מיט שטאָלערנע אויטאָ־כוואַליעס
דער באַלטישער גראָער ים פֿון פּאַריז.
אין בולוואַרן אָבער גײען טײַכער פֿון אױטאָס.

דער בולװאַר פֿון שאַמפּעליזע איז װי אַ שטאָט
און דער צװאָנציקסטער גאָרן פֿון בולװאַר
איז אַ שטאָט פֿון קאַלטן נעאָן.
נעבן שאַמפּעליזע פֿליסט די סענע
די סענע איז פֿון עלאַסטישן שטאָל
די סענע איז װי אַ טראַגישער באַשלוס.

איבער שאַמפּעליזע פֿליסט קאַלטער נעאָן
אין שאַמפּעליזע פֿליסן אױטאָס
שטײען פּלוצים קרומע צאַרטע בענקלעך
פֿון נאַסן נעפּל
פֿון לופֿט בלאָער און פֿון שטרױ געלן
אַ, דאָ קאָן מען מיד װערן װי אַ בױם. 

קאָרידאָרן פֿון בלאָער לופֿט און נעפּל
בענקלעך פֿון בלאָער לופֿט און נעפּל
און מער גאָרנישט
שטיקער לעבן האָבן זיך פֿאַרפּלאָנטערט
אין בענקלעך פֿון בלאָען נעפּל
אױף די בילדער פֿון מאָלער אַנענקאָף.

דאָס לעבן איז אַ צאַרט פֿאַרבײַגײן
איבער בלאָע קאַרידאָרן פֿון אַנענקאָף
איבער שטאָלערנע שאַמפּעליזישע פֿעלדער
מיט שטיקער מידע נשמות
צוגעקלעפּטע צו שטרױענע בענקלעך.

צום אָפּװישן צאַרט איז דאָס לעבן
אין נעפּלענע בענקלעך
אין שטאָלערנע אױטאָ־מושלען
מען דאַרף צאַרט באַרירן קילע נעאָן־רעקלאַמעס
און דאָס לעבן.

אין : דבֿורה פֿאָגעל, מאַנעקינען : לידער, וואַרשע – לעמבערג, צושטײַער, 1934, זז׳ 58 – 59

« Benklekh oyf Shampelize », in Debora Vogel, Manekinen : lider, Varsovie – Lviv, Tsushtayer, 1934, pp. 58-59